Produkty lokalne i regionalne

Autor: Adam Uliasz
2015-03-09

Produkt lokalny

Cała gama produktów: wiklina, miód, sery, zabawki, miód, smalec, owoce i warzywa, hafty, wyroby z słomy, serwety, itp. Każdy może, bowiem za produkt lokalny uznać coś innego, lecz z jakiegoś powodu ważnego dla danego regionu lub lokalnej społeczności.

 

Definicja produktu lokalnego

Produkt lokalny to usługa lub wyrób o określonej jakości, specyficzny dla regionu powstawania i przyjazny dla środowiska.

Tak sformułowana definicja jest na tyle ogólna, by być prawdziwa dla każdego regionu, by dana społeczność lokalna mogła na jej podstawie określić specyficzne dla danego miejsca kryteria uznawania produktu za lokalny.

Czym się musi charakteryzować:

  • Wywodzić się z danego regionu,
  • Być utożsamianym z tym regionem,
  • Powinien być wytwarzany w tradycyjny sposób,
  • Przy wytworzeniu powinno się używać tradycyjnych narzędzi,

 

Produkty lokalne i regionalne w Unii Europejskiej

Ważnym priorytetem Unii Europejskiej w dziedzinie społecznej jest utrzymywanie różnorodności kulturowych narodów krajów członkowskich oraz kultywowanie lokalnych tradycji i obyczajów. Produkt lokalny i regionalny w Zjednoczonej Europie znaczy wiele.

 

Istnieją dwie kategorie tego typu produktów.

  1. Produkty masowe, przeznaczone na cały rynek unijny (wymagane jest spełnienie licznych przepisów). 
  2. Produkty wytwarzane w oparciu o różnego rodzaju derogacje*, przeznaczona jest głównie na rynek miejscowy (w tym przypadku uchylone są bardzo rygorystyczne przepisy).

 

Wśród produktów, które uzyskały ochronę prawną, na poziomie prawodawstwa unijnego i mogą być prezentowane na całym rynku UE, są między innymi:

  • sery,
  • produkty mięsne,
  • świeże mięso i podroby,
  • oleje, tłuszcze,
  • owoce, warzywa, zboża,
  • chleb, makarony, ciasta,
  • piwa,
  • inne napoje.

 

Najwięcej produktów objętych ochroną ma:

  • Francja,
  • Włochy,
  • Portugalia,
  • Grecja,

najmniej: 

  • Finlandia
  • Szwecja
  • Belgia, Dania i Irlandia

 

Instrumenty ochrony prawnej wyróżniają systemy ochrony oryginalności produktów rolnych i żywnościowych, ze względu na miejsce ich powstania oraz tradycyjny sposób ich wytwarzania, przetwarzania i prezentacji na rynku Unii Europejskiej, obejmujące:

 

Ochronę „nazwy pochodzenia”  PDO (protection of destignation of orygin).

Znak ten określa jakość produktu poprzez geograficzną nazwę jego miejsca pochodzenia i  ściśle wiąże charakterystyczne cechy produktu ze szczególnym otoczeniem geograficznym i właściwymi dla niego czynnikami naturalnymi oraz ludzkimi. „Nazwę pochodzenia” zastrzega się dla produktów, które są pozyskiwane (począwszy od surowców, a skończywszy na gotowym produkcie) w określonym miejscu (niekoniecznie regionie) np. wołowina z Carmage wytwarzana na bazie pasz pochodzących z Carmage.

 

Ochronę „znaku geograficznego” PGI (protection of geografical indication).

Jest znakiem, który określa jakość produktu poprzez zastosowanie geograficznej nazwy miejsca pochodzenia tego produktu, którego związek z miejscem wytwarzania jest wyraźnie utrwalony np. szynka z Boyon (region ten słynie z przetwórni szynek).

Znak PGI zastrzeżony jest dla produktów, które są regionalne.

 

Ochronę „specyficznego charakteru” TSG (traditional speciality guaranteed). 

Znak ten określa produkty wyróżniające się swoim składem, sposobem produkcji lub też tradycyjną metodą przetwarzania, od podobnych im produktów, które należą do tej samej kategorii.

 

Zgodnie z unijnymi rozporządzeniami oznaczenia rejestruje się w Specjalnym Rejestrze, prowadzonym przez Komisję Europejską w Brukseli.

 

Uwaga!

Prawo ubiegania się o rejestrację znaku przysługuje grupie, tylko w wyjątkowych przypadkach znak uzyskać może pojedyncza osoba fizyczna lub prawna.

 

Wnioskująca o rejestrację grupa nie ma wyłączności na produkcję danego produktu. Produkcję prowadzić może każdy, kto spełnia wymagania określone w specyfikacji lub wykazie dokumentacyjnym produktu oraz na terenie zdefiniowanego obszaru geograficznego.

 

Zgłaszając oznaczenie do rejestracji należy podać więc specyfikację ( wykaz dokumentacyjny) produktu.

 

Aby produkt rolny lub produkt spożywczy kwalifikował się do używania chronionej nazwy pochodzenia lub chronionego znaku geograficznego musi być zgodny ze specyfikacją, która powinna obejmować:

 

  • nazwę produktu w tym nazwę pochodzenia lub znak geograficzny;
  • opis produktu obejmujący surowce oraz główne fizyczne, chemiczne, mikrobiologiczne lub organoleptyczne cechy, charakterystyczne dla produktu;
  • definicję obszaru geograficznego (w razie potrzeby informacje wskazujące na spełnienie wymagań, wynikających z pochodzenia);
  • dowody, że produkt pochodzi z obszaru geograficznego w zakresie jaki wynika z nazwy pochodzenia i znaku geograficznego;
  • opis metody uzyskiwania produktu;
  • szczegóły wyjaśniające związek między produktem, a środowiskiem geograficznym;
  • wskazanie osoby dokonującej działań inspekcyjnych, ustalenie zakresu i sposobu inspekcji;
  • zasady etykietowania produktów, dotyczące zapisu i prezentacji chronionych znaków.

 

Produkt rolny  lub żywnościowy może kwalifikować się do uznania jego specyficznego charakteru, wtedy, gdy jego cechy odpowiadają cechom określonym w wykazie dokumentacyjnym, który powinien obejmować:

  • nazwę produktu (nazwa musi być specyficzna sama w sobie lub wyrażać specyficzny charakter produktu);
  • opis metody produkcji (w tym pochodzenie, charakterystyka surowca, użyte składniki, metody przyrządzania produktu, które mają decydujący wpływ na jego specyficzny charakter);
  • informacje umożliwiające ocenę tradycyjnego charakteru, wynikającego ze składu, tradycyjnego surowca i tradycyjnego sposobu produkcji lub przetwórstwa;
  • opis właściwości produktu (uwzględniający główne właściwości fizyczne, chemiczne, mikrobiologiczne, będące przejawem jego specyficznego charakteru);
  • podstawowe wymagania jakościowe oraz procedury kontroli, którym podlega specyficzny produkt.

 

Procedura rejestracji jest dość skomplikowana. Wniosek o rejestrację przesyła się do właściwego organu państwowego, który bada jego zasadność, a następnie przekazuje Komisji Europejskiej. Po szczegółowej weryfikacji zgłoszenia Komisja orzeka (o ile wcześniej żadne z państw członkowskich nie zgłosi sprzeciwu), że dana nazwa kwalifikuje się do ochrony. Ostatnim etapem procedury rejestracyjnej jest wpis do rejestru i publikacja w Dzienniku Urzędowym UE. 

 

Poprzez lokalne i regionalne produkty markowe chroniona jest regionalna i lokalna tożsamość. W krajach Unii Europejskiej  od lat prowadzona jest polityka jakości i standaryzacji produktów. Produkty lokalne, posiadające swoje specyficzne cechy, mają własne, prawne uregulowania i swoistą ochronę, zarówno na poziomie krajowym poszczególnych państw, jak i wspólnotowym. W tak rozumianej ochronie liczy się autentyczność produktu, jego niepowtarzalność i niezmienność. Istnieją tam narodowe systemy ochrony i wsparcia wytwarzania produktów lokalnych i regionalnych. We Francji ponad 120 tys. gospodarstw rolnych (tj. ponad 12% ogółu gospodarstw) uzyskuje większą część dochodów z produkcji specyficznych produktów chronionych znakiem AOC (produkty posiadające ten znak mają ścisły związek z danym regionem, stanowią dziedzictwo kulinarne).

 

Istnieje tam także „czerwony znak jakości” (przyznawany produktom, posiadającym wysoką jakość), „certyfikat zgodności” (posiadają produkty gwarantujące stałą jakość i odróżniające się od zwykłych wyrobów np. szynka gotowana bez polifoforanu, owoce zbierane w odpowiednim stadium dojrzałości).

 

Równolegle funkcjonują tam systemy tj. „karta produktu regionalnego” (dotyczy produktów sprzedawanych w tzw. krótkich łańcuchach sprzedaży, a produkowanych wg tradycyjnych receptur regionalnych), znak markowy „produkt z fermy” (określa wiejskie pochodzenie produktu) oraz znaki markowe Regionalnych Parków Przyrody.

 

Polska posiada bogate dziedzictwo kulinarne, w czasie swej długiej historii stworzyła wiele produktów lokalnych i regionalnych. Najczęściej można je spotkać w domach (dania kuchni polskiej, tradycyjny polski stół, spiżarnia). Warto na nowo odbudować różnorakie sposoby wytwarzania tych produktów. Jest wiele polskich smakołyków, które powinny być znane na świecie (m.in. ciasta o niepowtarzalnym smaku, kiełbasa, szynka, chleb).

 

Doświadczenia krajów europejskich dowodzą, że produkty lokalne i regionalne mogą przyczynić się do wzrostu atrakcyjności regionu, stają się także liczącym się źródłem dochodu dla gospodarstw, które zajmują się ich wytwarzaniem i sprzedażą bezpośrednią. Aby tak mogło być w Polsce, musi zaistnieć krajowy system ochrony tych oryginalnych produktów, a producenci z określonego regionu geograficznego muszą zadbać o to, by produkt stał się ich własnością i był chroniony, zarówno w naszym kraju, jak również w przyszłości, w krajach Unii Europejskiej, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem.

 

informacje o produktach regionalnych są na stronie Ministerstwa Rolnictwa